Postępowanie w przypadku użądleń trzmieli i alergii
1. Użądlenia przez trzmiele i pszczoły miodne
Podobnie jak u pszczół czy os, jedynie robotnice trzmieli i królowa-matka posiadają żądło, które służy im do obrony. Trutnie nie mogą zatem użądlić. W chwili użądlenia do organizmu wprowadzana jest niewielka ilość jadu. Powoduje to krótkotrwały, ostry ból, który po pewnym czasie mija. Sporadycznie (w około 1% przypadków) występuje reakcja alergiczna na jad.
Żądło trzmiela pozbawione jest haczyków. Robotnica trzmiela lub królowa może zatem wyciągnąć żądło i użądlić ponownie. Żądło pszczoły natomiast wyposażone jest w zaczepy. Pszczoła próbując wyjąć wbite żądło, traci część odwłoku wraz z gruczołem jadowym.
2. Jak zapobiegać użądleniom przez trzmiele?
W pracy z trzmielami należy przede wszystkim zachować SPOKÓJ. Nie uderzać trzmieli, ani ich gniazda itp. . Na trzmiele drażniąco działa także wiele zapachów, np. zapach alkoholu, potu, perfum, , perfumowanego mydła, płynu po goleniu, itp. Agresywne zachowanie trzmieli mogą też wywołać pierścionki, bransoletki lub zegarki (jest to głównie reakcja na zapach metalu utleniającego się pomiędzy skórą a pierścionkiem, bransoletką/zegarkiem lub paskiem od zegarka
Należy przestrzegać zasady: lepiej zapobiegać niż leczyć!
3. Zostałeś użądlony? Możliwe reakcje i sposoby postępowania
3.1. Miejscowy odczyn niealergiczny
Użądlenie trzmiela wywołuje zazwyczaj obrzęk wokół miejsca użądlenia. Nazywa się to miejscowym odczynem niealergicznymy. Miejsce użądlenia jest opuchnięte, zaczerwienione i swędzi. Reakcja ta może wystąpić bezpośrednio po użądleniu, lecz często pojawia się dopiero po kilku godzinach. Obrzęk/ swędzenie utrzymuje się od kilku godzin do kilku dni. W niektórych przypadkach odczyn miejscowy może objąć większy obszar ciała i zazwyczaj trwa wtedy dłużej zanim reakcja ta zniknie. Będzie to jednak nadal miejscowa reakcja niealergiczna.
3.1.1. Postępowanie w przypadku wystąpienia odczynu miejscowego (niealergicznego)
Na ogół pomoc medyczna nie jest potrzebna. Można jednak zastosować środki redukujące do minimum objawy, zwłaszcza w przypadku użądlenia w miejscu wrażliwym np. okolice oczu. Zaleca się jak najszybsze podanie leku przeciwzapalnego, na przykład kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) czy ibuprofenu. W miejscu użądlenia można także przykładać zimne okłady. Dostępne są też maści łagodzące swędzenie (takie jak Azaron, zawierający substancję czynną dietylo-m-toluamid). Jeżeli użądlenie nastąpiło w jamie ustnej lub gardłowej, co zdarza się niezwykle rzadko, zdecydowanie zalecane przewiezienie poszkodowanego do szpitala, gdyż może wystąpić zablokowanie dróg oddechowych. W szpitalu należy podać poszkodowanemu kortykosteroidy (np. prednizolon) i pozostawić go tam na obserwacji.
3.2. Reakcja alergiczna
Tylko u około 1% ludności po kilkukrotnym użądleniu (czasami już nawet po drugim lub trzecim) występuje reakcja alergiczna, zwaną także reakcją ogólną, układową lub anafilaktyczną. Odczyn alergiczny nie może wystąpić po pierwszym użądleniu, ponieważ organizm nie wytworzył jeszcze przeciwciał. Reakcje uczuleniowe pojawiają się zazwyczaj w krótkim czasie po użądleniu (w ciągu kilku sekund do 15 minut).
Rozróżnia się 4 stopnie nasilenia reakcji alergicznych. Nasilenie zwiększa się od stopnia 1 do 4:
Stopień 1 – swędzenie, zaczerwienienie, i obrzęki (pokrzywka, łac. urticaria) obejmujące całe ciało
Stopień 2 – objawy stopnia 1 plus dolegliwości jelitowe (wymioty, biegunka)
Stopień 3 – objawy stopnia 1 i/lub 2 plus trudności z oddychaniem i/lub uczycie duszenia się
Stopień 4 – objawy stopnia 1 i/lub 2 i/lub 3 plus kołatanie serca, wstrząs anafilaktyczny
3.2.1. Postępowanie w przypadku wystąpienia reakcji alergicznej
W razie wystąpienia wymiotów, a bezwzględnie przy objawach charakterystycznych dla stopnia 3 i 4, poszkodowanego należy natychmiast przewieźć do szpitala! W przypadku reakcji stopnia 1 natychmiastowa wizyta w szpitalu nie jest konieczna, lecz okres obserwacji w szpitalu jest zalecany, ponieważ objawy mogą się po pewnym czasie nasilić.
W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej, zalecane jest podanie leków przeciwhistaminowych (np. klemastyny lub Tavegilu), dostępnych wyłącznie na receptę. Leki przeciwhistaminowe redukują obrzęk wywołany przez histaminę zawartą w jadzie. W niektórych przypadkach przepisywane są kortykosteroidy.
W przypadku reakcji 3 i 4 stopnia wymagane jest podanie najpierw adrenaliny. Adrenalina (którą można zaaplikować samodzielnie przy użyciu auto-wstrzykiwacza Epipen) stymuluje pracę serca, zwęża naczynia krwionośne i rozszerza oskrzela. Epipen dostępny jest tylko na receptę i może być przepisany przez lekarza, jeśli wcześniej wystąpiła reakcja alergiczna, na przykład na użądlenie przez trzmiela. Epipen może być także dostępny w firmach, których pracownicy mają kontakt z trzmielami.
3.2.2. Informacja dla lekarzy
Firma Koppert udostępnia na życzenie szczegółowe informacje dla lekarzy dotyczące postępowania w przypadku wystąpienia reakcji alergicznych.
3.2.3. Życie z alergią na jad trzmiela
Jeżeli u danej osoby w przeszłości wystąpiła reakcja alergiczna na jad trzmiela, zwłaszcza reakcja 1 i 2 stopnia, istnieje prawdopodobieństwo, że kolejne użądlenia nie spowodują reakcji uczuleniowej. Obecnie można sprawdzić, czy wystąpi reakcja alergiczna na kolejne użądlenie, wykonując testy z użyciem oczyszczonego jadu trzmiela. Oczyszczony jad można także stosować w leczeniu osób uczulonych na jad trzmiela, tzw. Kuracja odczuleniowa. Tego rodzaju kuracja ma za zadanie odczulenie ciała na jad trzmiela
Osoby, które nie poddały się odczulaniu, w przypadku prawdopodobnego kontaktu z trzmielami mogą nabyć na receptę lekarską tak zwany Epipen (auto-wstrzykiwacz z adrenaliną. Ten autowstrzykiwacz należy zawsze nosić przy sobie i po użądleniu wstrzyknąć adrenalinę w mięsień udowy.
Testy i kuracje przeprowadzane są m.in. przez Oddział Alergologii, Centrum Medycznego Erasmus, Dr. Molewaterplein 40, Rotterdam lub przez RdGG (Dr de Groot), szpital Diakonessehuis w Voorburgu
3.2.4. Reakcje toksyczne
Reakcje toksyczne występują wyłącznie w przypadku kilkudziesięciu użądleń w krótkim czasie. Mogą wtedy wystąpić zaburzenia w funkcjonowaniu systemu nerwowego i układu krążenia (zaburzenia rytmu serca, zaburzenia oddychania). Również i w tym wypadku poszkodowanego należy odwieźć do szpitala na obserwację i w celu zastosowania dodatkowych środków leczniczych.
3.2.5. Hiperwentylacja
Poza silną reakcją alergiczną (stopień 4), możliwe jest również wystąpienie spowodowanej lękiem hiperwentylacji, która może prowadzić do utraty przytomności. W takim przypadku należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.
3.2.6. Podwyższone ryzyko
Do grupy podwyższonego ryzyka, zagrożonej wystąpieniem odczynów alergicznych po użądleniu przez trzmiela należą osoby stosujące określone leki (beta-blokery) oraz kobiety ciężarne.
Literatura:
de Groot H. Allergie voor insecten, Huisarts en Wetenschap 2002; 45 (7): 362-7.
de Groot H. Allergy to bumble bees. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2006; 6: 294-7.
Postęp – naturalnie
